World of Philology 5-jild 02-son (2026) · 293-299-betlar
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA MODAL FE’LLARNING SEMANTIK MAYDONI: CHOG‘ISHTIRMA TAHLIL
Zafarjon Zokirovich, Xushnazarov, Zayniddin Radjabovich, Narmuratov
Annotatsiya
Maqolada ingliz va o‘zbek tillarida modallikni ifodalovchi vositalar, ayniqsa modal fe’llar hamda ularga ekvivalent funksional birliklarning semantik maydoni chog‘ishtirma yondashuvda tahlil qilinadi. Ingliz tilida modallikning prototipik markeri sifatida “markaziy modallar” (can/could, may/might, must, shall/should, will/would) ko‘pincha alohida grammatik-sintaktik xususiyatlar bilan ajralib turishi ta’kidlanadi. O‘zbek tilida esa modallik ko‘proq leksik-grammatik tarqalgan tizim orqali namoyon bo‘lishi: modal so‘zlar (masalan, mumkin, kerak, lozim, shart), yordamchi fe’llar va konstruktsiyalar (-a ol-, majbur bo‘l-, kerak bo‘l- kabi funksional birliklar), shuningdek mayl va boshqa grammatik ko‘rsatkichlar orqali ifodalanishi ko‘rsatiladi; bu holat o‘zbek va ingliz modal tizimlari “grammatiklashuv darajasi” hamda “markaz-periferiya” semantik ierarxiyasi jihatidan farqlanishini anglatadi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida definitsion-me’yoriy tahlil (modallik turlari va terminlar), semantik maydon modeli (yadro-periferiya), hamda chog‘ishtirma-funksional mapping qo‘llanadi. Natijalarda ikki tilda modallikning asosiy mikrosohalari - epistemik (baholovchi ehtimollik), deontik (majburiyat/ruxsat), dinamik (qobiliyat/ichki imkon) - bo‘yicha moslik va nomoslik nuqtalari tizimlashtiriladi; tarjima va akademik yozuvda modal ma’no “yo‘qotish”larini kamaytirish uchun mezonlar taklif etiladi.
modallik, modal fe’l, semantik maydon, epistemik, deontik, dinamik modallik, markaziy modallar, qiyosiy tahlil, o‘zbek tili, ingliz tili
Metadata manbasi: jurnal OAI-PMH arxivi · Sindex toʻliq matnni saqlamaydi, manbaga havola beradi.