«FarDU ilmiy xabarlari» 30-jild 3-son (2024)
ADABIY ASARDA NURNING XUSUSIYATLARI VA FUNKSIYALARI (O'ZBEK LIRIKASI MISOLIDA)
Абдурахмонов, Абилжон
Annotatsiya
<p>Maqolada nurning adabiy asarda qo‘llanish xususiyatlari va funktsiyalari tadqiq etiladi. Bunda nurga fan soҳalaridagi munosabatlar keltirilgan. Nurning falsafa ҳamda tasviriy san’at uchun kategoriya sifatida muhimligi, adabiyot uchun esa badiiy ғoyaning ifoda vositasi ekanligi aytiladi. Nur qanday shakl va vazifada bo‘lmasin badiiy matnga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirib kelmaligi, u dastlab ijodkor nurni tafakkuri orqali ichki olamiga kiritilishi va qabul qiluvchi(o‘quvchi)ga yetib borgunga qadar esa uch bor transformatsiyaga uchrashi yotib beriladi. Nurning badiiylashish jarayoni 4 bosqichni bosib o‘tishi 1. Moddiy hodisadan ma’naviy hodisaga aylanishi (yoki aksincha). 2.Ijodiy konsepsiyaga mos holat(shakl)ga kirishi. 3. Ijodiy konsepsiyani ifodalashda vazifa yuklatilishi. 4. Badiiy asarda mavqe egallashi tarzida sanab, izohlanadi. Nurning tabiiy hususiyatlari ma’naviy hususiyatlarga ko‘chgani holda badiiy adabiyotda aks etgan bo‘lsa-da, insoniyat tamadduni davomida uning ma’naviy xususiyatlarining ustuvor qo‘llanishi yuz berishiga tavsif beriladi. O‘zbek lirikasida nurning badiiy-g‘oyaviy transformatsiyasi namoyon bo‘lishi uch davrda bo‘lib tavsiflanadi. 1-davr Atoiy, Navoiy, Furqat she’rlari, 2-davr U.Nosir, Botu, Cho‘lpon she’rlari, 3-davr A.Oripov, Sh. Rahmon she’rldri misolida ko‘rsatib beriladi. Real hayotga in’ikos tasvirlanayotgan badiiy makonga badiiy talqinning moslashishida nurning moddiy va ma’naviy shakldagi ko‘rinishlari bilan real hayotni falsafiy-ramziy jihatlarda yorqinroq namoyon qilishdagi ahamiyati yanada oshganligi isbotlanadi.</p>
nurkategoriyafalsafaadabiy asarijodkorbadiiy g‘oyatransformatsiyabadiylashshishmoddiy nurma’naviy nur
Metadata manbasi: jurnal OAI-PMH arxivi · Sindex toʻliq matnni saqlamaydi, manbaga havola beradi.