World of Philology Volume 5 Issue 02 (2026) · pp. 14-22
O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIYASIDA “MEHMONDO‘STLIK” KONSEPTINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: KOGNITIV-SEMANTIK VA LINGVOMADANIY TAHLIL
Olimovich Abdullayev, Aliyor, Xudoyberdiyevich Mukumov, Maxmud
Abstract
Mazkur maqola o‘zbek va ingliz paremiologiyasida “mehmondo‘stlik/hospitality” konseptining nazariy-metodologik poydevorini asoslash hamda uni tahlil qilishning takrorlanadigan (replikatsiya qilinadigan) tadqiqot dizaynini taklif etishga bag‘ishlanadi. Paremiologiya (maqollarni o‘rganish) va paremiografiya (maqollarni to‘plash va tasniflash) o‘rtasidagi funksional farq, paremiyaning diskursiv ishlatilishi, pragmatik yuk va madaniy ssenariylar (cultural scripts) konseptni ochishdagi asosiy nazariy tayanchlar sifatida ko‘riladi. Metodologik qismda freym-semantika, lingvomadaniyatshunoslik, etnopragmatika va qiyosiy kognitiv tahlil integratsiyasi asosida kodlash (coding) sxemasi ishlab chiqiladi. Empirik “tanlanma korpus” sifatida (i) o‘zbek xalq maqollarining nashr etilgan to‘plami va (ii) mehmon/mehmondo‘stlik haqidagi maqollar jamlangan ochiq manba hamda (iii) ingliz paremiyalari bo‘yicha akademik lug‘at materiallari tanlanib, konseptning “yadro-periferiya” modeli quriladi. Natijalar o‘zbek paremiyalarida mehmonning muqaddasligi, baraka, dasturxon va mezbon mas’uliyati kuchli kodlanganini; ingliz paremiyalarida esa mehmonni “qulaylik” bilan birga “chegara” (vaqt, me’yor, outstay) diskursi muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari tarjima, madaniyatlararo muloqot va xorijiy til ta’limida paremiyalar orqali pragmatik kompetensiyani rivojlantirishga amaliy yo‘naltiriladi
paremiologiya, paremiografiya, mehmondo‘stlik konsepti, hospitality, freym-semantika, lingvomadaniyatshunoslik, madaniy ssenariy, qiyosiy kognitiv tahlil, pragmatika, maqol
Metadata source: the journal's OAI-PMH archive · Sindex does not store the full text; it links to the source.