COVID-19 ИНФЕКЦИЯСИДА ГЕНЕТИК ХАВФ ОМИЛЛАРИНИНГ ПРОГНОСТИК АҲАМИЯТИ

COVID-19 ИНФЕКЦИЯСИДА ГЕНЕТИК ХАВФ ОМИЛЛАРИНИНГ ПРОГНОСТИК АҲАМИЯТИ Mirzoyeva M. R. Бухоро давлат тиббиёт институти https://orcid.org/0000-0003-1014-9071, mirzoyeva.mehriniso@bsmi.uz Қосимов О. Ш. Республика ўлат профилактика маркази Ўлат эпидемиологияси ва бактериологияси лабораториясининг врач-эпидемиологи. Холов У.А. Бухоро давлат тиббиёт институти мустақил изланувчиси COVID-19 инфекциясининг клиник кечиши индивидуал иммун жавоб хусусиятлари билан чамбарчас боғлиқ. Иммун-яллиғланиш жараёнларини бошқарувчи генлардаги полиморф вариантлар касалликнинг оғир шакллари ривожланишига генетик мойилликни белгилаши мумкин. Шу нуқтаи назардан, яллиғланишга қарши муҳим цитокинлардан бири бўлган IL-10 генининг −1082 A/G (rs1800896) полиморфизмини ўрганиш COVID-19 оғир кечишини эрта башоратлашда муҳим аҳамият касб этади (1,2,3).

Тадқиқот мақсади COVID-19 инфекциясининг оғир кечиш хавфини баҳолашда IL-10 −1082 A/G (rs1800896) полиморфизми генотиплари ва аллелларининг прогностик аҳамиятини аниқлаш. Материаллар ва усуллар Тадқиқотда 40 нафар соғлом шахсдан иборат назорат гуруҳи, 92 нафар бемордан иборат қиёсий гуруҳ ва 98 нафар оғир кечувчи COVID-19 беморидан иборат асосий гуруҳ маълумотлари таҳлил қилинди. IL-10 −1082 A/G (rs1800896) полиморфизмининг AA, AG ва GG генотиплари ҳамда A ва G аллелларининг тарқалиши баҳоланди. Генотиплар тақсимоти Харди–Вайнберг мувозанати асосида текширилди. Генетик вариантларнинг касаллик оғирлиги билан боғлиқлигини баҳолашда χ² мезони, Odds Ratio (OR), 95% ишонч оралиғи, сезувчанлик, хослик ва AUC кўрсаткичларидан фойдаланилди. Натижалар IL-10 −1082 A/G полиморфизми генотипларининг тақсимланиши касаллик оғирлигига қараб сезиларли фарқ қилди. AA генотипи назорат гуруҳида 55,0%, қиёсий гуруҳда 43,5%, асосий гуруҳда эса 28,6% ҳолатда аниқланди. Унинг частотаси COVID-19 оғирлашиши билан камайиб борди ва фарқ статистик жиҳатдан ишончли бўлди (χ²=11,82; p=0,003). GG генотипи эса мос равишда 10,0%, 15,2% ва 24,5% ҳолатда қайд этилди, унинг оғир кечувчи беморларда кўпроқ учраши статистик аҳамиятга эга бўлди (χ²=8,64; p=0,013). AG генотипи бўйича ишончли фарқ аниқланмади (p=0,118). Аллеллар таҳлилида A аллели назорат гуруҳида 72,5%, қиёсий гуруҳда 64,1% ва асосий гуруҳда 52,0% ни ташкил қилди. Унинг COVID-19 оғир кечишига нисбатан протектив аҳамияти қайд этилди — OR=0,41 (95% CI: 0,26–0,66; p=0,001). G аллели эса назорат гуруҳида 27,5%, қиёсий гуруҳда 35,9% ва асосий гуруҳда 48,0% ҳолатда учради.

G аллели ташувчиларида оғир COVID-19 ривожланиш хавфи 2,42 марта юқори бўлди (95% CI: 1,51–3,88; p=0,001). Генотиплар бўйича хавф таҳлилида AA генотипи учун OR=0,52 (p=0,041), AG генотипи учун OR=1,25 (p=0,412), GG генотипи учун эса OR=1,81 (p=0,037) аниқланди. Демак, GG генотипи ташувчиларида COVID-19 оғир кечиш эҳтимоли тахминан 1,8 марта юқори бўлди. Прогностик таҳлилда G аллели учун сезувчанлик 82%, хослик 64%, AUC=0,73 ни ташкил қилди. GG генотипи учун сезувчанлик 58%, хослик 85% ва AUC=0,71 бўлди. Бу G аллелининг оғир ҳолатларни эрта аниқлашда, GG генотипининг эса уларни тасдиқлашда муҳим диагностик аҳамиятга эга эканлигини кўрсатди. Хулоса IL-10 −1082 A/G (rs1800896) полиморфизмининг G аллели ва GG генотипи COVID19 инфекциясининг оғир кечиши билан статистик жиҳатдан аҳамиятли боғлиқ. G аллели оғир кечиш хавфини 2,42 марта, GG генотипи эса 1,81 марта ошириши аниқланди. Аксинча, A аллели ва AA генотипи нисбатан протектив хусусият намоён этди. Шу сабабли IL-10 −1082 A/G полиморфизмининг G аллели ва GG генотипини COVID19 оғир кечиш хавфини эрта баҳолашда қўшимча молекуляр-генетик маркер сифатида қўллаш мумкин.

Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Мирзоева М.Р., Холов У.А. COVID-19 беморларида иммунологик ва яллиғланиш маркерларининг диагностик аҳамияти // New Day in Medicine. – 2026. – №6(92). – Б. 544– 549. 2. Abbood S.J.A., Anvari E., Fateh A. Association between interleukin-10 gene polymorphisms (rs1800871, rs1800872, and rs1800896) and severity of infection in different SARS-CoV-2 variants // Human Genomics. – 2023. – Vol. 17. – Article 19. 3. Han H., Ma Q., Li C., et al. Profiling serum cytokines in COVID-19 patients reveals IL-6 and IL-10 are disease severity predictors // Emerging Microbes & Infections. – 2020. – Vol. 9, No. 1. – P. 1123–1130.