SANOAT KORXONALARI MOʻRILARI TARKIBIDAGI ZARARLI GAZLARNI KOMBINATSIYALASHGAN USULDA NEYTRALLASH VA MUQOBIL ENERGIYA OLISH TIZIMI

SANOAT KORXONALARI MOʻRILARI TARKIBIDAGI ZARARLI GAZLARNI KOMBINATSIYALASHGAN USULDA NEYTRALLASH VA MUQOBIL ENERGIYA OLISH TIZIMI Bozorboyeva Muslima Gʻiyossiddinovna Andijon viloyati Jalaquduq tumani 33-maktab 10-sinf oʻquvchisi Annotasiya: Ushbu maqolada sanoat korxonalaridan atmosferaga ajralib chiqadigan va kislotali yomgʻirlarning hosil boʻlishiga sabab boʻluvchi SO2 va NO2 gazlarini ohakli suv (Ca(OH)2) yordamida neytrallash hamda tizim samaradorligini oshirish maqsadida kinetik energiyadan muqobil elektr energiyasi olish muammolari tadqiq etilgan. Maqolada quvurning aerodinamik bosimini saqlagan holda uch bosqichli vertikal integratsiya tizimini joriy etish modeli taklif etilgan. Agressiv muhitga bardosh berish uchun parraklar granit va kvars qotishmasi bilan qoplangan. Bu aralashma 1200-1500 issiq havoga bardosh beradi ammo zavodlaridagi tutuni oʻrtacha 250-300 C ha teng. Shuningdek jarayonda xosil boʻladigan ikkilamchi mahsulotdan qurilish materiali sifatida foydalanish mumkinligi haqida ham keltirib oʻtish mumkin. Ammo ekologiyaga zarar yetkaza yotgan N2O gazini yoʻq qilish kelajakda istiqbollari tahlili qilingan Kalit soʻzlar: kompozit, konstruktiv, muqobil energiya, neytrallash, voronkasimon novlar, purkagichlar va datkichlar. 1. KIRISH Bugungi kunda iqlimning keskin isishi va havo ifloslanishi dunyoning eng dolzarb global muammosi boʻlib qolmoqda . Ayniqsa metallurgiya , sement va kimyo sanoatida chiqayotgan oltingugurt dioksidi (SO2) va azot dioksidi (NO2) atmosfera namligi va kislorod bilan reaksiyaga kirishib sulfat va nitrat kislotalar xosil boʻladi bu esa kislotalar yomgʻirini yogʻdirib oʻsimliklar va tuproq unumdorligiga juda katta salbiy taʼsir koʻrsatadi. 2SO2+ O2 + 2H2O = 2 H2SO4 2NO2+ O2 + 2H2O= 4HNO3 Mazkur tadqiqotda kislotali yomgʻirlarning oldini olish yaʼni oltingugurt dioksidi va azot dioksidini quvurning oʻzidayoq tutib qolish va chiqayotgan tutun oqimidan elekt energiya olishning KOMBINATSIYALASHGAN ekologik- mexanik tizimi taklif etiladi. 2. Metodlar va texnik- konstruktiv yechim Mavjud sanoat moʻrilarini qayta qurish katta iqtisodiy xarajat va vaqt talab qilishini inobatga olib tadqiqot doirasidagi quvurlarga oʻrnatiluvchi blok modulli modernizatsiya tizimi ishlab chiqildi. Tizim quvur ichidagi bosimni pasaytirmaslik va elementlarning xavfsizligini taʼminlash uchun uch bosqichli vertikal zanjir asosida ishlaydi: 1.Birinchi bosqich: Energiya olish • Zavod qozonida chiquvchi tutun quvurga juda katta bosim bilan keladi bu esa m birinchi bosqichi ishlashi uchun asos. Biz quvurning eng tubiga parraklar oʻrnatamiz parraklar bosim taʼsirida aylanadi va Muqobil energiya hosil boʻladi.

2. Ikkinchi bosqich: Evakuatsiya Turbinadan yuqorida quvur ichki devorlariga voronkasimon maxsus qiya novlar oʻrnatiladi. Ushbu novlar yuqoridan tushayotgan kimyoviy gʻoyalarni tutib qolish va tashqariga yoʻnaltirish orqali pastdagi parraklarni namlikdan va korroziyadan himoya qiladi.

3. Uchinchi bosqich : Zararsizlantirish va neytrallash Quvurning eng yuqori qismida oʻrnatilgan purkagichlar va datkichlar orqali ohakli suv purkaladi . Natijada kislotali yomgʻir hosil qiluvchi gazlar quvurning oʻzidayoq neytrallanib zararsiz gips choʻkmasini hosil qiladi SO2 + Ca ( OH)2 = CaSO3 + H2O Turbina parraklarining innovatsion material tarkibi Zavod moʻrisidagi harorat oʻrtacha (250-300) va kislotali agressiv muhitga bardosh berishi uchun granit va kvars asosidagi kompozit materialdan tayyorlanishi koʻzda tutilgan. Ushbu kompozit 1500 issiq haroratga chidamli va kislotali muhit taʼsirida korroziyaga uchramaydi eng muhimi grantning qattiqligi tufayli uchayotgan kul zarralari tufayli yemirilmaydi. Mahalliylashtirish va xomashyo bazasi: Loyihani respublika miqiyosida keng joriy etishda import xomashyoga qaramlikni kamaytirish maqsadida, toʻliq mahalliy resurslardan foydalanish koʻzda tutilgan. Kompozit parraklar uchun asosiy material sifatida Navoiy ( Gʻozgʻon) hamda Samarqand ( Sevatsoy) konlarining toshni qayta ishlash zavodlaridan chiquvchi granit chiqindilari olinadi. Muqobil variant sifatida Jizzax va Navoiy viloyatlarida ulkan zaxiraga ega boʻlgan kislota bardosh Bezalt to jinsi chiqindilaridan foydalanish ham iqtisodiy va ekologik jihatdan yuqori samara beradi. 3. Muhokama va ilmiy istiqbollari Bu tizim kislotali yomgʻirlarni oldini oladi ammo ekologiyamizga zarar yetkazayotgan asosiy omil diazot monooksidini (N2O) ni parchalay olmaydi. U hali ham atmosferada erkin yurishda davom etadi kelajakda shu muammoga yechim topish rejalashtirilgan Xulosa: Men bu tizim bilan ekologiyamizni asrash va ‘yashil iqtisodiyot ‘ga zarar yetkazmaslikni asosiy maqsad qilganman. Shuningdek tizim uchun xom ashyo ham qayta ishlab chiqish korxonalaridan olinadi bu esa hech qanday tabiiy boyliklarimizga zarar yetkazmagan xolatda amalga oshiriladi.

Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Boltayev Olmos va Abdullayev Muhammad Sodiq ( Kimyo Ziyo) 2. Karimov Z.X ( kompozit materiallarning agressiv va termik muhitga bardoshliligi) 3. Rafiqov A.A ( sanoat ekologiyasi va atmosfera havosining muhofazasi). 4. Sanoat chiqindi gazlarini tozalash texnologiyalari. / Prof. X.R. Toʻhtayev tahriri ostida. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. (Zavod quvurlaridan chiquvchi gazlar kinetik energiyasidan foydalanish va tozalash qurilmalari boʻyicha). 5. Kornilov A.V. “Termostoykiye kompozitsionniye materialy na osnove kvarsa i granita”. — Moskva: Nauka, 2015. (Kvars va granit asosidagi kompozit materiallarning yuqori harorat va kislotali muhitga chidamliligi haqida). 6. Atmospheric Chemistry and Physics Journal. “Catalytic decomposition of nitrous oxide ($N_2O$) over transition metal catalysts”. — Vol. 18, 2020. (Diazot monoksid gazining katalizatorlar yordamida $N_2$ va $O_2$ ga parchalanishi boʻyicha xalqaro ilmiy tad2qiqot). 7. Boltaboyev U.N., Abdullayev SH.A. “Kimyo va ekologiya asoslari”. — Toshkent: Oʻqituvchi, 2018. (Sanoat gazlarining atmosfera va kislotali yomgʻirlarga taʼsiri hamda ekologik neytrallash boʻyicha milliy manba