Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт 4-том 5-сан (2026) · 1055-1065-беттер
MURAKKAB GEOMETRIYA SHAROITLARIDA HAVO OQIMI VA ZARARLI MODDALARNING TARQALISHINI MODELLASHTIRISH
Muratov, A’zam, Ochilov, Akram
Аннотация
Ushbu maqolada murakkab shahar geometriyasi sharoitida havo oqimi va ifloslantiruvchi moddalar tarqalishini modellashtirish uchun matematik model taqdim etilgan. Shahar qurilishining arxitektura xususiyatlari ta’sirini hisobga olgan holda ko‘cha kanyonlarida havo oqimlari va ifloslantiruvchi moddalar konsentratsiyasining xatti-harakati o‘rganilgan. Binolarning balandligi va kengligi nisbatining turbulensiya hamda zarrachalarning cho‘kish jarayoniga ta’siri tahlil qilingan. Cheklangan fazoda havo tezligi va bosim maydonlarini hisoblash uchun Navye–Stoks tenglamalaridan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Modelning boshlang‘ich va chegaraviy shartlarini aniqlashda OpenWeatherMap tizimidan olingan shamol ma’lumotlari kabi haqiqiy meteorologik omillarning ta’siri hisobga olingan. Tadqiqot natijalari tor ko‘chalar va baland binolar kabi murakkab geometrik obyektlar ifloslantiruvchi moddalar tarqalish samaradorligiga sezilarli darajada ta’sir qilishini ko‘rsatdi. Masalaning sonli yechimi chekli ayirmalar yoki chekli elementlar usullari yordamida shakllantirilgan bo‘lib, bu notekis diskretlash sharoitida hisoblashlarning barqarorligini ta’minlaydi. Haqiqiy shahar muhitida ifloslantiruvchi moddalar tarqalishini oldindan bashorat qilish imkonini beruvchi kompyuter simulyatsiyasi ishlab chiqilgan. Olingan modeldan ekologik xavfsizlikni baholash va shahar infratuzilmasini rejalashtirishda foydalanish asoslab berilgan. Shuningdek, matematik tenglamalar va hisoblash algoritmlarini o‘z ichiga olgan metodologiyaning batafsil tavsifi keltirilgan.
konsentratsiya, atmosfera, adveksiya-diffuziya, Navye–Stoks tenglamalari, ifloslantiruvchi moddalar tarqalishi, shahar geometriyasi, turbulensiya, sonli modellashtirish, ko‘cha kanyonlari, havo oqimi.
Метадайындар булагы: журналдын OAI-PMH архиви · Sindex толук текстти сактабайт, булакка шилтеме берет.