Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт Volume 3 Issue 8 (2025)
HUDUDIY SOLIQ SALOHIYATINI BAHOLASH VA BUDJET DAROMADLARINI PROGNOZLASHTIRISHNING YAXLIT MODELI: O‘ZBEKISTON AMALIYOTI ASOSIDA
Pardaev, Umidjon
Abstract
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida davlat budjeti daromadlarini rejalashtirish va prognozlashtirishjarayonida soliq salohiyati (soliq potensiali)ning o‘rni va ahamiyati tizimli tahlil qilingan. Nazariy qismda soliq salohiyati,soliq sig‘imi, soliq sa’y-harakati va soliqlarning yig‘uvchanlik koeffitsiyenti tushunchalari umumlashtiriladi hamdaularning budjetlararo munosabatlar va fiskal tenglashtirish bilan bog‘liqligi yoritiladi. Metodologiyada soliq salohiyatinibaholashning additiv, regressiyaviy, tuzilmaviy va faktik usullari, shuningdek YAIM/YAHM asosidagi makro yondashuvqo‘llanadi. Empirik tahlil 2015–2023-yillarda O‘zbekiston bo‘yicha soliq tushumlari, soliq salohiyati va hududiy YA(H)M ko‘rsatkichlariga, shuningdek asosiy soliq turlari bo‘yicha yig‘uvchanlik koeffitsiyentlari dinamikasiga tayanadi va2024–2026-yillar uchun prognoz ko‘rsatkichlari shakllantiriladi. Tadqiqot natijalari aksiz va yer qa’ridan foydalanganliksoliqlari bo‘yicha salohiyatning yuqori darajada realizatsiya qilinayotganini, mol-mulk va yagona yer soliqlarida esasezilarli foydalanilmagan salohiyat mavjudligini ko‘rsatadi. Xulosa qismida soliq salohiyatini hisoblashning yagonamilliy metodologiyasini joriy etish, soliq salohiyati indeksini budjetlararo taqsimot formulalariga integratsiya qilish, soliqyig‘uvchanligiga asoslangan KPI tizimi va “model portfeli”ga tayangan daromad prognozlash amaliyotini shakllantirishbo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
davlat budjeti, soliq salohiyati, soliq sig‘imi, soliq yig‘uvchanlik koeffitsiyenti, budjet daromadlari prognozi, hududiy YaIM, fiskal tenglashtirish, O‘zbekiston
Metadata source: the journal's OAI-PMH archive · Sindex does not store the full text; it links to the source.