Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт Volume 4 (2026)
MA’LUMOTLAR BAZASIDA MURAKKAB SO‘ROVLAR YARATISHNING NAZARIY ASOSLARI, FORMAL MODELLARI VA OPTIMALLASHTIRISH NAZARIYASI
Daminova, Barno, Shermatova, Shaxzoda
Abstract
Maqolada relyatsion ma’lumotlar bazalarida murakkab so‘rovlarni yaratishning nazariy asoslari- relyatsion algebra, kortej va domen relyatsion hisobi, birinchi tartibli predikatlar mantig‘i, so‘rov ekvivalentligi vaminimallashtirish nazariyasi tizimli ravishda tahlil qilingan. Codd teoremasi, Chandra–Merlinning konyunktiv so‘rovlar uchuntang-konteyner teoremasi, so‘rovni hisoblash murakkabligi (data complexity, combined complexity), AGM-chegarasi vaworst-case optimal join algoritmlari ko‘rib chiqilgan. Bundan tashqari, xarajatga asoslangan optimizatorning ichki strukturasi(Selinger uslubi, dinamik dasturlash, kardinallik bahosi, gistogrammalar, statistik mustaqillik gipotezasi) hamda so‘rovlarningamaliy implementatsiyasi (JOIN, agregatsiya, oyna funksiyalari, CTE, rekursiya, PIVOT) izchil ravishda yoritilgan. Tadqiqotnatijalari nazariy informatika, ma’lumotlar muhandisligi va axborot tizimlari sohalarida ilmiy hamda amaliy ahamiyatga ega.
relyatsion algebra, relyatsion hisob, konyunktiv so‘rov, Chandra–Merlin teoremasi, AGM-chegarasi, so‘rov ekvivalentligi, kardinallik bahosi, Selinger optimizatori, data complexity, oyna funksiyasi, rekursiv CTE, fixed-point semantikasi.
Metadata source: the journal's OAI-PMH archive · Sindex does not store the full text; it links to the source.