Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт 3-том 11-сан (2025)
RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLARDA KREDIT PORTFELI RISKINI BOSHQARISHDA RAQAMLI BANK XIZMATLARINING ROLI
Ismatov, Nodirjon
Аннотация
Ushbu ilmiy maqolada rivojlanayotgan davlatlarda kredit portfeli riskini boshqarishdaraqamli bank xizmatlarining roli atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda rivojlanayotgan mamlakatlarning raqamlimoliya infratuzilmasi rivojlangan mamlakatlarning an’anaviy bank tizimidagi bosqichlarni aylanib o‘tib,“super-app” (hamma xizmatlar bitta ilovada), mobil hamyonlar, ochiq banking (open banking) platformalariva sun’iy intellektga asoslangan kredit baholash modellariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri sakrash orqali (leapfrogging)rivojlanayotgani isbotlangan. Maqolada Xitoyning WeChat Pay va Alipay tizimlari, Janubi-Sharqiy OsiyodagiGrab va Gojek super-ilovalari, MDH mintaqasidagi Kaspi va Tinkoff bank-ekotizimlari kabi yetakchi misollarbatafsil o‘rganilgan. Raqamli kreditlashning afzalliklari — operatsion xarajatlarni qisqartirish, “credit invisible”mijozlarga muqobil ma’lumotlar asosida kredit berish, e-KYC va biometrik identifikatsiya, real vaqt rejimidatranzaksiya monitoringi — bilan bir qatorda, uning yangi riskli oqibatlari ham tahlil qilingan: qarz spirali (debtspiral), model drift, “qora quti” algoritmlari (black-box), AIga asoslangan firibgarlik, kiberhujumlar va ma’lumotlarmaxfiyligi risklari. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli kanallar orqali kredit riski namoyon bo‘lish vaqti oylardankunlargacha qisqaradi, bu esa regulyator va banklardan SupTech va RegTech texnologiyalariga asoslangandeyarli real vaqtda monitoring tizimlarini joriy etishni talab qiladi. Maqolada O‘zbekiston uchun raqamli kreditorlaruchun kredit byurosiga majburiy hisobot, qarz yukini ko‘rsatuvchi yagona indikatorlar, antifraud registrlari vaRegulatory Sandbox mexanizmlarini joriy etish bo‘yicha aniq amaliy tavsiyalar berilgan
raqamli bank xizmatlari, kredit portfeli riski, super-app, mobil hamyon, ochiq banking, BNPL (Buy Now Pay Later), e-KYC, muqobil ma’lumotlar, AI scoring, sun’iy intellekt, Regulatory Sandbox, SupTech, RegTech, neobank, Kaspi, Tinkoff, financial inclusion, credit invisible, debt spiral, model drift, kiberxavfsizlik.
Метадайындар булагы: журналдын OAI-PMH архиви · Sindex толук текстти сактабайт, булакка шилтеме берет.