«FarDU ilmiy xabarlari» Том 7 № 3 (2026)
NEFT-GAZ TARMOG‘I MUTAXASSISLARINING ASOSIY KASBIY KOMPETENSIYALARINI (K1–K5) TANLASH VA TUZILMASINI NAZARIY ASOSLASH
Асадова, Хулкар, Азимов, Сайдулло
Аннотация
Raqamli transformatsiya va Sanoat 4.0 texnologiyalarini joriy etish sharoitida neft-gaz tarmog‘i mutaxassislarga yangi talablar qo‘ymoqda. Ular nafaqat fundamental texnik bilimlarga, balki rivojlangan metakompetensiyalarga – analitik fikrlash, jarayonlarni boshqarish, kommunikatsiya va xavfsizlik madaniyatiga ham ega bo‘lishlari zarur. Mavjud kasbiy va ta’lim standartlari ko‘pincha ushbu talablarni operatsion shaklda aks ettirmaydi, bu esa korporativ ta’lim dasturlarini loyihalashni qiyinlashtiradi. Maqolaning maqsadi – “Neft va gaz konlarini o‘zlashtirish va ishlatish” yo‘nalishi mutaxassislarining beshta asosiy kasbiy kompetensiyasini (K1–K5) tanlash va ular tuzilmasini nazariy asoslashni kompetensiyalarning darajali modelini (Grade 1–3) qurish uchun asos sifatida taqdim etishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi “O‘zbekneftgaz” AJning kasbiy standartlari va lavozim yo‘riqnomalari tahlilini, ishlab chiqarish bo‘linmalari rahbarlari bilan ekspert intervyularini, shuningdek kompetensiyaviy, faoliyatli va akmeologik yondashuvlarning nazariy sintezini o‘z ichiga oladi. Beshta universal kompetensiyadan iborat nomenklatura asoslangan: texnologik kompetensiya (K1), analitik fikrlash va qaror qabul qilish (K2), loyiha va jarayonlarni boshqarish (K3), ekologik va sanoat xavfsizligi (K4), kommunikatsiya va jamoada ishlash (K5). Ularning darajali differensiatsiyasi ko‘rsatilgan: Grade 1 darajasi (ijrochi-mutaxassis) uchun kompetensiyalar tayyor reglamentlar bo‘yicha algoritmik harakatlarni bajarishga yo‘naltirilgan kuzatiladigan deskriptorlar tizimi orqali operatsionlashtirilgan. Grade 2 va Grade 3 darajalari uchun kompetensiyalar mazmuni mutaxassisning mustaqilligi va mas’uliyati oshishiga muvofiq murakkablashadi. Taklif etilgan model ham kasbiy-texnik, ham metakompetensiyalarni qamrab oladi, bu kasbiy tayyorgarlik tuzilmasi haqidagi zamonaviy tushunchalarga mos keladi. Ajratib ko‘rsatilgan kompetensiyalar yetakchi xalqaro neft-gaz kompaniyalarining talablari bilan korrelyatsiyalanadi, bu taklif etilgan nomenklaturaning asosliligini tasdiqlaydi. Ishlab chiqilgan darajali model diagnostik vositalar va korporativ ta’lim dasturlarini loyihalash uchun kontseptual asos bo‘lib xizmat qiladi, ijrochidan ekspertgacha bo‘lgan kasbiy rivojlanishning uzviyligini ta’minlaydi.
kasbiy kompetensiyalar; neft-gaz tarmog‘i; darajali model; texnologik kompetensiya; metakompetensiyalar; kasbiy standartlar tahlili; korporativ ta’lim.professional competences; oil and gas industry; level-based model; technological competence; metacompetences; professional standards analysis; corporate training.
Источник метаданных: OAI-PMH архив журнала · Sindex не хранит полный текст, а даёт ссылку на источник.