«FarDU ilmiy xabarlari» 31-том 3-нөмір (2025)
SHO‘RLANGAN TUPROQLARNING KIMYOVIY IFLOSLANISHI VA ULARNING TA‘SIRINI KAMAYTIRISH
Jabbarov, Zafarjon
Аңдатпа
<p>Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasining Qorao‘zak tumanida joylashgan sement zavodi atrofidagi tuproqlarning kimyoviy ifloslanishi, sho‘rlanishi va ularning ekologik oqibatlari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida sement changi, og‘ir metallar (Cr, Cu, Cd, Pb, Ni), va boshqa ifloslantiruvchi elementlarning tuproqqa tarqalishi, pH, karbonat miqdori, gumus, oziq elementlar (NPK) va ferment faolliklari (ureaza, katalaza, invertaza) kabi ko‘rsatkichlarga ta’siri baholandi. Sement zavodidan 200 m, 1500 m va 5000 m masofada, turli chuqurliklardan (0-15 sm) olingan namunalar asosida laboratoriya tahlillari olib borildi. Natijalar sement zavodidan uzoqlashgan sari ifloslantiruvchi elementlar miqdorining kamayishini ko‘rsatdi. Shamol tezligi va yo‘nalishi, yerdan foydalanish xususiyatlari va tuproq morfologiyasi ifloslanish darajasiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Bunday holatlar tuproqning ekologik funksiyalariga, biologik faolligiga va oziqlantirish xususiyatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Mahalliy ilmiy izlanishlarda ham sement changi ta’sirida tuproqlarda sho‘rlanish darajasi, ferment faolligi (ureaza, katalaza, invertaza) va gumus miqdorining kamayishi qayd etilgan. Ayniqsa, chang bilan birga tuproqqa tushadigan temir oksidi, xrom, azot oksidi va uglerod birikmalari biologik xilma-xillikni kamaytirib, fermentlar faoliyatini susaytiradi. Sement changi ta’sirida tuproq pH qiymatining ishqoriylashuvi kuzatilib, bu holat uzoq muddatda oziqa elementlarining o‘zlashtirilishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.</p>
sement zavodikimyoviy ifloslanishsho‘rlanishferment faolligiog‘ir metallaruglerod oksidiekologik tahlil.cement plantchemical pollutionsalinity
Метадеректер дереккөзі: журналдың OAI-PMH архиві · Sindex толық мәтінді сақтамайды, дереккөзге сілтеме береді.