«FarDU ilmiy xabarlari» Volume 31 Issue 3 (2025)
HAJVIY MATNLARNI TARJIMA QILISHNING KOGNITIV-PRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Baymanov, Xabibulla
Abstract
<p>Har qanday fanda qo‘llaniladigan tarjima nafaqat o‘quvchiga nazariy tushuncha berishi, balki tadqiqotchi qiziqishlariga oid hodisalarni bashorat qila olishi lozim. Fikrimizcha, aynan shunday amaliy yo‘nalishga ega bo‘lgan xususiyat, ya’ni ma’lum sharoitlarda yumoristik matnni bashorat qila oladigan xususiyati, asl matndan tarjima tiliga yumorni o‘girish jarayonini sezilarli darajada takomillashtirishga yordam beradi. Mamlakatimizda va xorijda olib borilayotgan kognitiv tadqiqotlar borliq hodisalarining keng qamrovini o‘z ichiga oladi. Bu hodisalarni eng aniq va batafsil tavsiflash faqat kognitiv tilshunoslik yutuqlari tufayligina mumkin. Ilgari til bizni o‘rab turgan dunyoning ko‘zgusi hisoblanganiga qaramay, bugungi kunda til insonning ma’naviy dunyosiga, uning aql-zakovatiga, fikrlash jarayoni sirlariga kirib borish vositasi sifatida qaralmoqda va tilshunoslikdagi bu burilish katta e’tiborga loyiqdir. Tarjimonning muallif fikrini yetkazish jarayonini tahlil qilishda uning matnni tushunishi, bilimlarni saqlashi va ulardan foydalanishi, shuningdek, fikrni boshqalarga tushunarli tilda ifodalash qobiliyati o‘rganiladi. Masalan, tarjimonning kasbiy mahorati faqat tillarni bilish bilan cheklanmaydi, balki tarjima jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish qobiliyatini ham o‘z ichiga oladi. Mualliflarning ta’kidlashicha, tarjimonlarning amaliy faoliyati bilan bog‘liq jarayonlar, xuddi pedagoglar kabi, ko‘pincha faraz va taxminlarga asoslanadi.</p>
Kalit so‘zlar: kognitiv-pragmativ usulhajviy matnpragmatikatarjimashunoslik.
Metadata source: the journal's OAI-PMH archive · Sindex does not store the full text; it links to the source.