«FarDU ilmiy xabarlari» 30-том 2-сан (2024)
LUG‘AT ZAMON VA DAVR ELCHISI (O‘zbek tili lug‘atlari evolyutsiyasi haqida)
Egamberdiyev, Jasurbek
Аннотация
<p><em>Maqolada o‘zbek </em><em>lug‘atshunosligining rivojlanish davrlari, lug‘atlarning qay tarzda takomillashib borish jarayoni tahlil qilingan. Mahmud Qoshg’ariyning “Devonu lug</em><em>‘</em><em>otit turk” asaridan tortib hozirgi “O‘zbek tilining izohli lug’ati”gacha bo‘lgan lug’atchilikka oid asarlar to‘g’risida fikr va mulohazalar keltirilgan. Davrning lug’atshunoslikka ta’siri alohida ta’kidlangan. O‘zbek leksikografiyasining tarixiy rivoji, lug‘atlar evolyusiyasi haqida o‘zbek tilshunosligida bir qator ilmiy ishlar qilinganligini e’tirof etgan holda va ushbu masala alohida, maxsus izlanishlar obyekti bo‘lishligini hisobga olgan holda, mazkur maqolada faqat so‘nggi yillarda chop etilgan lug‘atlarning zamon va davr bilan bog‘liq tomonlariga e’tibor qaratib, xulosalar berilgan. Birinchidan, dastlabki barcha lug‘atlar ikki tilli bo‘lib (ba’zilari ko‘p tilli), xorijiy tillardagi so‘zlarni, maqol va matallarni, iboralarni turkiy (o‘zbek) tiliga tarjima qilish maqsadida tuzilgan. Ikkinchidan, ular katta emas, olingan so‘zlar ko‘lami ommabop-kundalik so‘zlardan tashkil topgan. Uchinchidan, davr taqozosi tufayli ko‘p lug‘atlar qo‘lyozma shaklda bo‘lib, ularning adadi ham ko‘p bo‘lmagan. To‘rtinchidan, so‘nggi XX-XXI asrlarga qadar o‘zbek tilining bir tilli izohli lug‘atiga tartib berilmagan. O‘zbek tilining dastlabki izohli lug‘ati XX asrning ikkinchi yarmida yaratilgan. Barcha mulohazaga tortilgan lug‘atlarni o‘z davrining yorqin “oynasi” sifatida e’tirof etish mumkin.</em></p>
so‘zso‘zliktilizohdavrzamonqo‘lyozmaadadterminatama
Метадайындар булагы: журналдын OAI-PMH архиви · Sindex толук текстти сактабайт, булакка шилтеме берет.