Innovations in Science and Technologies 2-jild 8-son (2025) · 38-45-betlar
BIOLOGIK VA TIBBIY JARAYON KETMA-KETLIGI
Esanov, Sh.Sh., Ulug‘berdiyev, A.SH., Abduraxmonov, 3S.A.
Annotatsiya
Biotexnologiya va axborot texnologiyalari sohasidagi jadal taraqqiyot biologik ketma-ketlikka oid katta hajmdagi ma’lumotlar davrini boshlab bermoqda. Sun’iy intellekt texnologiyalari, xususan, katta ma’lumotlarni tahlil qilish va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) usullari biologik ketma-ketliklarni chuqur o‘rganishda muhim vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda. AlphaFold va ESM kabi ilg‘or modellar oqsillarning tuzilishini oldindan belgilash va funksiyalarini izohlashda katta muvaffaqiyatlarga erishgan bo‘lib, bu asosiy tadqiqotlar va dori vositalarini ishlab chiqarishda innovatsion yechimlar taqdim etmoqda. Mavjud yondashuvlar naqsh va statistikaga asoslangan, katta ma’lumotlar va NLP texnologiyalariga bo‘lingan. AlphaFold 3 va ColabFold kabi modellar oqsillar va biomolekula komplekslarini yuqori aniqlikda bashorat qilishda yangi mezonlar yaratmoqda. Genomik va RNK til modellari (masalan, RNAErnie, ESM2) semantik tahlil orqali yangi bilimlarni ochib bermoqda. Shu bilan birga, ma’lumotlarning to‘liqligi, uzoq masofali bog‘liqlik, multi-omics integratsiyasi va modellar mustahkamligi kabi muammolar dolzarb bo‘lib qolmoqda. Sintetik ma’lumotlar, yarim nazoratli o‘rganish va tushuntiriladigan AI texnikalari (SHAP, GNNExplainer) bu muammolarni yumshatishda istiqbolli. Ushbu yutuqlar kasalliklarni aniqlash, biomarkerlarni topish va tibbiyotda innovatsiyalarni jadallashtirishga xizmat qilmoqda, shu bilan biologik ketma-ketlik tahlilining kelajakdagi universal modellarini shakllantirmoqda.
Biologik ketma-ketlik; Sun’iy intellekt; Katta ma’lumotlar tahlili; Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP); AlphaFold; ESM modeli; Oqsil tuzilishi; Biomolekulyar til modellari; Multiomics integratsiyasi; Tushuntiriladigan AI; Biotibbiyot innovatsiyalari; Kasallik diagnostikasi; Dori vositalari ishlab chiqarish
Metadata manbasi: jurnal OAI-PMH arxivi · Sindex toʻliq matnni saqlamaydi, manbaga havola beradi.