Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии 19-том 14-сан (2026) · 205-209-беттер
SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI
Elmurodova L.X., Doniyorova M.B.
Аннотация
Dunyo aholisining yarmidan ko‘pi endi shaharlarda yashaydi. Bu raqam 2050 yilga kelib uchdan ikki qismga yetishi kutilmoqda. Urbanizatsiya – bu nafaqat ko‘p qavatli uylarning ko‘payishi, transport oqimining zichlashishi va sanoat zonaslarining kengayishi, balki bu jarayon bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan muhim ekologik va gigiyenik muammolarning paydo bo‘lishidir. Atmosfera havosining sifati inson salomatligi va atrof-muhit holatiga bevosita ta’sir etuvchi asosiy omillardan biridir. Ushbu maqola zamonaviy urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosining ifloslanishiga qanday ta’sir qilayotgani, bu ifloslanishning gigiyenik (salomatlikni saqlashga oid) jihatlari, shuningdek, bu muammoning chet elda va O‘zbekistonda namoyon bo‘lish xususiyatlari haqida so‘z yuritadi. Maqsadi: shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlash strategiyalarini ishlab chiqishda shaharsozlikning gigiyenik rolini chuqur anglashga hissa qo‘shishdir. Materiallar va usullar: Mazkur tadqiqotda urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosi sifatiga ta’sirini baholash maqsadida kompleks gigiyenik va ekologik tadqiqot usullari qo‘llanildi. Tadqiqot materiali sifatida O‘zbekiston shaharlarida atmosfera havosining holati bo‘yicha rasmiy statistik ma’lumotlar, sanitariya-epidemiologiya xizmati hisobotlari, ekologik monitoring natijalari hamda xorijiy ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi. Olingan ko‘rsatkichlar amaldagi gigiyenik me’yorlar, jumladan O‘zbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari hamda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tavsiyalari bilan qiyoslandi. Natijalar: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, urbanizatsiya darajasi yuqori bo‘lgan shaharlarda atmosfera havosining ifloslanish ko‘rsatkichlari nisbatan past urbanizatsiyalashgan hududlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori. Ayniqsa, avtomobil transporti oqimi zich bo‘lgan magistral yo‘llar atrofida va sanoat zonalariga yaqin hududlarda havodagi chang zarrachalari (PM₂․₅ va PM₁₀), azot dioksidi (NO₂) hamda uglerod oksidi (CO) konsentratsiyalarining gigiyenik me’yorlardan oshishi holatlari aniqlangan. Xulosa: O‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy urbanizatsiya jarayonlari atmosfera havosining ifloslanish darajasini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Olingan natijalar shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlashga qaratilgan ilmiy asoslangan strategiyalarni ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, urbanizatsiya jarayonlarining gigiyenik jihatlarini chuqur o‘rganish zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi.
urbanizatsiya, atmosfera ifloslanishi, gigiyena, shahar atrof-muhiti, qattiq zarrachalar (PM), azot oksidlari, og‘ir metallar, nafas o‘tkazish yo‘llari kasalliklari, shaharsozlik rejalashtirish, O‘zbekiston.
Метадайындар булагы: журналдын OAI-PMH архиви · Sindex толук текстти сактабайт, булакка шилтеме берет.