Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт Volume 4 Issue 8 (2026) · pp. 11-14
PRAGMATIK ROL KATEGORIYASINING SUN'IY INTELLEKT GALLYUTSINATSIYALARINI BARTARAF ETISHDAGI NAZARIY ASOSLARI: LINGVOPRAGMATIK MODEL
Qurbonov, Xusrav, Allayarov, Suxrob
Abstract
Maqolada sun'iy intellekt (SI) tizimlarining gallyutsinatsiya hodisasi lingvopragmatik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy muammosi quyidagicha shakllantiriladi: rol yuklash (role prompting) amaliyoti keng tarqalgan bo‘lsa-da, uning gallyutsinatsiyaga ta'siri bo‘yicha empirik natijalar bir-biriga zid. Muallif ushbu ziddiyatning sababi metodologik emas, balki konseptual ekanligini — ya'ni "rol" tushunchasining o‘zi differensiatsiyalanmagan holda qo‘llanilayotganini asoslaydi. Grays kooperativ prinsipi, Ostin va Sirl nutqiy aktlar nazariyasi hamda Sperber–Uilson relevantlik nazariyasi asosida pragmatik rolning to‘rt komponentli modeli (identifikatsion, epistemik, deontik, verifikatsion) taklif etiladi. Model doirasida gallyutsinatsiyaga ta'sir ko‘rsatuvchi omil identifikatsion komponent emas, balki epistemik-verifikatsion komponent ekanligi haqidagi nazariy gipoteza ilgari suriladi va bu gipoteza mavjud empirik ma'lumotlarni izohlash imkonini beradi.
pragmatik rol, sun'iy intellekt gallyutsinatsiyasi, katta til modellari, kooperativ prinsip, nutqiy akt, epistemik majburiyat, relevantlik nazariyasi, promptlash
Metadata source: the journal's OAI-PMH archive · Sindex does not store the full text; it links to the source.